Với cấu trúc 5 cực động lực, các hành lang liên kết và 10 vùng quản trị, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn phải bảo đảm sự cân bằng giữa tăng trưởng, hạ tầng, việc làm, nhà ở, môi trường và chất lượng sống. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa mô hình siêu đô thị trong dài hạn.
Chiều ngày 1/10 tại – Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), Quận 7, TP.HCM. Diễn đàn “TP.HCM – Tái định hình siêu đô thị: Những siêu dự án kiến tạo diện mạo và chất lượng sống TP.HCM giai đoạn 2030–2035”.Chương trình do Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ TP.HCM (HAWA) và Hiệp hội Xây dựng & Vật liệu Xây dựng TP.HCM (SACA) tổ chức, với sự hỗ trợ của Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Hội Kiến trúc sư TP.HCM.
TP. Hồ Chí Minh đang nghiên cứu mô hình siêu đô thị đa cực với 5 cụm động lực, các hành lang liên kết và 10 vùng quản trị, mở rộng không gian cho tài chính, công nghệ, công nghiệp, logistics và kinh tế biển.
Từ đô thị trung tâm đến siêu đô thị đa cực
Các diễn giả thảo luận tại diễn đàn chiều 1/10
Tại diễn đàn “TP. Hồ Chí Minh tái định hình siêu đô thị, những siêu dự án kiến tạo diện mạo và chất lượng sống TP. Hồ Chí Minh (2030-2035)” trong khuôn khổ VIBE 2026, ThS, KTS. Ngô Anh Vũ, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang nghiên cứu cấu trúc phát triển mới sau khi không gian đô thị được mở rộng.
ThS, KTS. Ngô Anh Vũ, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TP. Hồ Chí Minh
Theo ông Vũ, quy hoạch tổng thể được xây dựng theo hướng tích hợp quy hoạch kinh tế – xã hội với quy hoạch xây dựng, tầm nhìn 100 năm, với các mốc phát triển đến năm 2030, 2045, 2075 và xa hơn, hướng tới một đô thị toàn cầu, hiện đại, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế.
Trong cấu trúc mới, mô hình phát triển không còn chỉ dựa vào một đô thị trung tâm và các cực vệ tinh, mà hướng tới hệ thống nhiều cụm đô thị đa chức năng, kết nối bằng các hành lang kinh tế, giao thông và hạ tầng xã hội.
Khung quy hoạch đang được nghiên cứu gồm 5 cụm động lực, 5 nhóm liên kết và 10 vùng quản trị, tạo nền tảng cho một siêu đô thị có không gian phát triển lớn hơn.
Ông Ngô Anh Vũ cho biết, 5 cụm động lực được định hướng theo những chức năng kinh tế khác nhau.
Cực thứ nhất, khu vực lõi trung tâm, tập trung vào quản trị đô thị, tài chính, thương mại và dịch vụ cao cấp, tiếp tục giữ vai trò hạt nhân kinh tế của TP. Hồ Chí Minh.
Cực thứ hai, ở phía Đông, kết nối TP. Thủ Đức với khu vực Thủ Dầu Một trước đây, được định hướng phát triển đổi mới sáng tạo, công nghệ và các ngành kinh tế mới, hướng tới hình thành một trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô lớn của vùng Đông Nam Bộ.
Cực thứ ba ở phía Tây, tập trung vào y tế, giáo dục và hạ tầng xã hội, đồng thời tăng cường kết nối TP. Hồ Chí Minh với Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia.
Cực thứ tư ở phía Bắc, tập trung công nghiệp, công nghệ cao và logistics, trong đó Bàu Bàng được xác định là không gian phát triển quan trọng, gắn với sản xuất công nghiệp và chuỗi cung ứng.
Cực thứ năm là kinh tế biển, gắn với khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu, hệ thống cảng biển, năng lượng và logistics, hướng tới trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế của TP. Hồ Chí Minh mở rộng.
Bên cạnh đó, một số trung tâm vệ tinh được định hướng theo chức năng chuyên biệt như Côn Đảo với du lịch, bảo tồn di sản và hệ sinh thái biển; Long Hải – Hồ Tràm với du lịch và dịch vụ biển; Hóc Môn – Củ Chi với đô thị sinh thái, dịch vụ và công nghệ sinh học.
Kết nối các dòng chảy kinh tế
Một điểm đáng chú ý là khái niệm liên kết trong quy hoạch mới không chỉ dừng ở kết nối giao thông. Thành phố đang nghiên cứu 5 nhóm liên kết nhằm tổ chức lại các dòng chảy kinh tế, sản xuất và không gian đô thị.
Trong đó, liên kết Bắc – Nam kết nối các khu vực sản xuất công nghiệp với trung tâm tiêu thụ, dịch vụ, tài chính và hệ thống cảng biển ở phía Nam.
Liên kết Đông – Tây kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ, sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống logistics và các cửa ngõ quốc tế, tạo điều kiện tổ chức lại chuỗi vận chuyển nông sản và hàng công nghiệp theo quy mô vùng.
Liên kết sản xuất – phân phối hướng tới tổ chức lại chuỗi sản xuất và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu cho doanh nghiệp khác.
Bên cạnh đó là liên kết hạ tầng đô thị đa tầng, kết nối giao thông với hạ tầng kỹ thuật, xã hội và dịch vụ; liên kết xanh – xanh dương, kết nối không gian cây xanh với sông, kênh rạch và mặt nước, nhằm phát huy đặc trưng đô thị sông nước và cải thiện chất lượng môi trường.
Để kết nối các cực tăng trưởng, hạ tầng giao thông được xem là điều kiện quan trọng. Theo định hướng được trình bày tại diễn đàn, thành phố nghiên cứu bổ sung Vành đai 5 và Vành đai 4,5, đồng thời điều chỉnh một số tuyến giao thông hiện hữu để kết nối quốc lộ, cao tốc với các trung tâm sản xuất và logistics.
Đối với đường sắt đô thị, định hướng đến năm 2050 có 18 tuyến với tổng chiều dài khoảng 1.400 km; đến năm 2030 hướng tới 7 tuyến, tổng chiều dài khoảng 255 km. Metro số 1 đã khai thác, trong khi các tuyến tiếp theo đang được thúc đẩy đầu tư.
Mạng lưới metro được đặt trong mối quan hệ với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), qua đó khai thác quỹ đất quanh nhà ga và tạo thêm nguồn lực cho hạ tầng.
Không gian công nghiệp cũng được quy hoạch với quy mô lớn, gồm 106 khu công nghiệp và 66 cụm công nghiệp, tổng diện tích gần 50.000 ha; cùng 5 khu công nghệ cao, tổng diện tích khoảng 8.500 ha. Các không gian y tế chuyên sâu, công nghệ sinh học, thể thao và lâm nghiệp công nghệ cao cũng được tính toán trong cấu trúc mới.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa một quy hoạch có quy mô như vậy, bài toán lớn tiếp theo là nguồn vốn, với nhu cầu huy động dự kiến khoảng 13-16 triệu tỷ đồng.
TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn
Ở góc độ khác, TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, bên cạnh việc xác lập các cực tăng trưởng và siêu dự án, quy hoạch cần trả lời 6 câu hỏi lớn.
Một là, làm thế nào để các vùng đô thị đạt tăng trưởng kinh tế hai con số? Việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao cần đi cùng trách nhiệm cụ thể cho 10 vùng quản trị, trong đó mỗi vùng phải hình thành động lực kinh tế đủ sức thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu cư dân mới.
Hai là, làm thế nào tạo việc làm tương xứng với số lượng nhà ở mới? Theo ông Sơn, cùng với hàng trăm nghìn căn hộ được xây dựng, thành phố cần điều phối để hình thành số lượng việc làm tương ứng, với mức thu nhập đủ để người lao động có thể thuê hoặc mua nhà tại khu vực họ làm việc.
Ba là, hạ tầng được đầu tư bằng nguồn lực nào và vận hành ra sao? Ông Sơn lưu ý, xây dựng hạ tầng mới chỉ là bước đầu; quy hoạch phải tính cả chi phí vận hành dài hạn. Chẳng hạn, các tuyến metro kết nối sân bay Long Thành – Tân Sơn Nhất hay tuyến qua Cần Giờ cần được tính toán về lượng khách, nguồn thu và phương án bù đắp chi phí vận hành.
Theo ông, việc điều chỉnh hướng tuyến để hình thành thêm các nhà ga, mở ra không gian phát triển đô thị mới cũng có thể tạo thêm nguồn thu hỗ trợ vận hành hạ tầng.
Bốn là, làm thế nào bảo đảm nhà ở giá phải chăng trong các khu vực TOD? TOD có thể làm gia tăng giá trị đất quanh nhà ga, nhưng nếu giá nhà tăng quá cao, người lao động có nguy cơ bị đẩy ra xa nơi làm việc. Vì vậy, quy hoạch cần tính đến quỹ đất công để phát triển nhà ở cho thuê hoặc nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người thu nhập thấp và trung bình.
Năm là, hạ tầng xã hội phải phù hợp với đặc điểm từng khu vực. 10 vùng quản trị sẽ có hoạt động kinh tế và mức thu nhập khác nhau. Khu vực trung tâm tài chính có thể cần trường quốc tế, dịch vụ cao cấp, trong khi các vùng công nghiệp cần trường công lập, chợ bình dân, y tế và các dịch vụ thiết yếu với chi phí phù hợp. Hạ tầng phải được thiết kế để người dân có thể sống được bằng mức thu nhập của mình.
Sáu là, tầm nhìn 100 năm phải dành không gian cho tương lai. Theo ông Sơn, quy hoạch dài hạn trước hết phải xác định những không gian di sản, thiên nhiên cần được bảo vệ và những không gian dự trữ cho các thế hệ sau.
Một ví dụ là không gian xanh. Hiện nay, không gian xanh của TP. Hồ Chí Minh khoảng 0,55 m²/người, trong khi ông Sơn cho rằng thành phố cần hướng tới 15 m²/người. Đây không chỉ là chỉ tiêu môi trường mà còn liên quan đến khả năng ứng phó với ô nhiễm nước, không khí, bụi, ùn tắc và tiếng ồn.
Trong bối cảnh dân số thành phố hiện trên 14 triệu người và có thể tăng lên khoảng 30 triệu người trong 50 năm tới, câu hỏi đặt ra là 15 m² không gian xanh/người sẽ được bố trí ở đâu?
Theo ông Sơn, tầm nhìn 100 năm không chỉ là xác định hôm nay xây dựng những gì, mà còn phải xác định rõ những gì cần giữ lại và dành cho tương lai.
Với cấu trúc 5 cực động lực, các hành lang liên kết và 10 vùng quản trị, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn phải bảo đảm sự cân bằng giữa tăng trưởng, hạ tầng, việc làm, nhà ở, môi trường và chất lượng sống. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa mô hình siêu đô thị trong dài hạn.
An Bình
